Etymologie

rouw, rauw, ruw: begraafplaats Punta Arenas, Chili

Rauw, rouw en ruw

Rouw voelt rauw. Die twee woorden klinken hetzelfde en roepen een vergelijkbaar gevoel op. Zijn ze ook verwant, en hoe zit het met ruw? Zou rauw een ruwe versie van ruw zijn? Zoals je in de spreektaal douwen kunt zeggen terwijl je duwen zou schrijven? Dat zou me niet verbaasd hebben, maar het blijkt anders …

Rauw, rouw en ruw Lees verder »

escaleren

Escaleren: opschalen op de ladder

Escaleren betekent ‘steeds ernstiger worden’, ‘verergeren’, ‘uit de hand lopen’. Het heeft een verrassende en moderne herkomst, ook al zit het Latijnse woord scalae ‘ladder, trap’ erin. We hebben escaleren en escalatie te danken aan … de roltrap! Hoe zit dat precies? Ik parafraseer het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, dat je in de Etymologiebank gratis …

Escaleren: opschalen op de ladder Lees verder »

het woord lul

Alles over het woord ‘lul’

Lul, lullig, lullen. Heel positief klinkt dat allemaal niet. Maar wat heeft praten met het mannelijk lid te maken? En hoe erg is het eigenlijk als iemand je een lul noemt? Hier het hele ‘lulverhaal’: de herkomst van het woord lul, de betekenissen, en alle woorden en uitdrukkingen die ermee gevormd zijn. Snel naar: betekenis …

Alles over het woord ‘lul’ Lees verder »

Het woord 'kut' op een Zweedse caravan.

Alles over het woord ‘kut’

Het woord kut is een van de veelzijdigste woorden van het Nederlands. ‘Kut! Heeft die kut weer aan dat kutding zitten kutten? Nu is het nog kutter!’ Er is geen vrouwelijk geslachtsdeel bij geweest en toch staat er vijf keer kut op een kluitje. Als uitroep, als scheldwoord voor een vrouw, in een samenstelling, als werkwoord en …

Alles over het woord ‘kut’ Lees verder »

begraafplaats

Wat betekent ‘gecondoleerd’?

‘Gecondoleerd’ zeg je tegen iemand die onlangs een dierbare is verloren. Het is een vaste formule. Letterlijk spreek je uit dat je met iemand ‘meelijdt’. Een alternatief dat dicht bij de oorspronkelijke betekenis van het woord komt, is ‘Mijn medeleven’. Waar komt gecondoleerd vandaan? Het is het voltooid deelwoord van condoleren, dat in woordenboeken altijd …

Wat betekent ‘gecondoleerd’? Lees verder »

quarantaine

Quarantaine: 40 dagen opgesloten

Wie het coronavirus (misschien) heeft, moet in isolatie of quarantaine. Wat is het verschil en waar komt het woord quarantaine vandaan? Une quarantaine betekent letterlijk ‘een veertigtal’ in het Frans, zoals une dizaine ‘een tiental, een stuk of tien’ is en we ons dozijn aan douzaine (’twaalftal’) te danken hebben. Het Franse begrip had van quarante …

Quarantaine: 40 dagen opgesloten Lees verder »

fnuiken

Fnuiken en gnuiven

Fnuiken: het enige Nederlandse woord met fn-. Ook met gn- zijn er weinig. Hoe kan dat en hoe komen we aan die woorden? Laat ik met fnuiken beginnen. Dat zal niet iedereen kennen, want het wordt weinig meer gebruikt. Het betekent zoiets als ‘beknotten’, ‘inperken’ of ‘beëindigen’; je kunt bijvoorbeeld je ambities of je plannen …

Fnuiken en gnuiven Lees verder »

hoe spreek je paprika uit?

Hoe spreek je paprika uit?

Hoe spreek je het woord paprika uit: als ‘pappriekaa’ of als ‘paapriekaa’? Kort antwoord: de lange a is gebruikelijker en logischer. Als je paprika in lettergrepen verdeelt, pa-pri-ka, zie je dat de eerste een open lettergreep is. In een open lettergreep klinkt de klinker gewoonlijk lang: ‘paa’, niet ‘pah’. We spreken Afrika ook uit als …

Hoe spreek je paprika uit? Lees verder »

Lang, lengte: umlaut in het Nederlands

Lang – lengte: umlaut in het Nederlands

Umlaut, dat is toch iets typisch Duits? De puntjes op Köln en pünktlich lijken typisch iets van onze oosterburen, die van lang niet langer maar länger maken. Toch is umlaut een taalkundig verschijnsel dat ook in het Nederlands voorkomt. Kijk maar naar lengte, een afleiding van lang. De klankveranderingen die taalkundigen ‘umlaut’ noemen, zijn in …

Lang – lengte: umlaut in het Nederlands Lees verder »

Tax of taks?

Tax of taks?

Schrijf je tax of taks? Kort antwoord: alle woorden met taks (‘belasting, heffing’) zijn in het Nederlands met ks. De x zit onder meer in taxeren, taxfree en taxi. Bankentaks, CO2-taks, ecotaks, suikertaks, vlaktaks, vleestaks, vliegtaks: zowel in Nederland als in België zijn samenstellingen met taks populair in de politiek en de media, omdat ze zo …

Tax of taks? Lees verder »

Scroll naar top

Meer weten over het Nederlands?

Wouter van WingerdenAbonneer je op de nieuwsbrief van Doet iets met taal. Zes keer per jaar leerzame en opvallende artikelen over taal van mij en anderen. Gratis, en uitschrijven kan natuurlijk op elk moment.

Welkom! Wouter van Wingerden