Down in de lockdown: down-woorden in het Nederlands

Down in de lockdown: down-woorden in het Nederlands

Voel je je down door de lockdown? Het Engelse leenwoord ‘down’ floreert in het Nederlands. Een overzicht van down-woorden in onze taal.

Als bronnen van de down-woorden en -uitdrukkingen heb ik voornamelijk Woordenlijst.org en de woordenboeken van Van Dale gebruikt (abonnementsversie). Reageer onderaan gerust met aanvullingen en opmerkingen!

Het syndroom van Down

syndroom van Down

kortweg downsyndroom of down: aangeboren aandoening met verstandelijke beperking en lichamelijke afwijkingen (genoemd naar John Langdon Down; zie info over hoofd- of kleine letter)

de downer, de downie, het downkind

iemand met het syndroom van Down (sommigen werken bij Brownies&downieS)

de downpas

boekje met informatie voor mensen met down en hun naasten

Staredown met down.
Staredown met down.

Down als stemming

de breakdown

geestelijke inzinking (ook: stroomstoring)

de comedown

kater die kan optreden daags na het gebruik van bepaalde drugs

down

neerslachtig (ook: buiten werking)

samenstelling: downstemming

de downer

drug met een verdovende werking

down-to-earth

nuchter, met beide benen op de grond; zonder franje

de ups-and-downs, ups en downs

voorspoedige en minder voorspoedige momenten

Down in de economie

downcyclen, de downcycling

(jij downcyclet, downcyclede, gedowncycled) verwerken tot producten of stoffen van lagere kwaliteit

de downgrading

doelbewuste vermindering van de kwaliteit of het aanzien van een product e.d.; overboeking naar een goedkopere klasse

downmarket

van mindere kwaliteit, goedkoper en daarom voor de lagere inkomensklasse

downsellen

(jij downselt, downselde, gedownseld) gerelateerde, goedkopere producten en diensten aanbieden aan een bestaande klant

downsizen

(jij downsizet, downsizede, gedownsized) een bedrijf afslanken om de winstgevendheid te verbeteren

de downtick

beurstransactie tegen een lagere koers dan de voorgaande

de downtrend

marktontwikkeling waarbij sprake is van prijs- of koersdaling

de downturn

neerwaartse economische ontwikkeling

het trickledowneffect

indirect (positief) effect op zaken waar een maatregel e.d. niet primair voor bedoeld is (bekend Engels begrip: trickle-down economics, de veronderstelling dat armeren gaandeweg profiteren van steeds rijkere rijkeren; en nee, het werkt niet)

Down in de it-wereld

de downgrade

(het overschakelen naar) een vorige versie of een versie met minder mogelijkheden

downloaden

(jij downloadt, downloadde, gedownload) data, software e.d. van een externe bron op een eigen computer, telefoon e.d. binnenhalen (soms ook downen genoemd)

afleidingen: de download (het te downloaden of gedownloade bestand), downloadbaar

samenstellingen: o.a. downloadbijbel, downloadfilter, downloadheffing, downloadlimiet, downloadshop, downloadsite, downloadsnelheid, downloadtaks, downloadwinkel

downstream

betrekking hebbend op de gegevensoverdracht vanaf het internet naar de gebruiker (ook: betrekking hebbend op de industriële verwerking van delf- en grondstoffen, zoals olie)

de downtime

tijd dat een computer of ander apparaat niet functioneert of beschikbaar is

(de) dropdown

uitklapbaar (keuzemenu)

samenstellingen: dropdownbox, dropdownmenu; variant: pulldownmenu

de pagedown, pagedowntoets

toets waarmee je naar de volgende pagina van een document springt

Down als muziekterm

de downbeat

eerste tel van elke maat (hier meer uitleg en een video) (ook: neerwaartse beweging van de benen bij de vlinderslag)

(het) downtempo

(muziek) met een rustig ritme, ook als overkoepelende genreaanduiding (voorbeelden)

downtunen

(jij downtunet, downtunede, gedowntuned) een instrument lager stemmen

Down in de sport

de coolingdown, cooldown

het langzaam afbouwen van de inspanning, na een training of wedstrijd

downhill

van de berg af, omlaag

downhillen

(jij downhilt, downhilde, gedownhild) zo hard mogelijk van een heuvel af rijden op bijv. een fiets of skates, als extreme sport

de downslag

slag die een speler tekortkomt om het geboden contract te maken (bij bridge)

de downstart

start met een of twee handen aan het ijs (bij schaatsen)

de downswing

naar beneden en naar voren gerichte zwaai van de club (bij golf)

de knockdown

stoot die de tegenstander vloert

de playdown

degradatieronde

de staredown

moment voor een wedstrijd (bijv. boksen) waarin tegenstanders elkaar vervaarlijk aanstaren

de touchdown

het moment dat de bal met de hand achter de doellijn op de grond wordt gedrukt bij rugby en American football (ook: landing van bijv. een vliegtuig of ruimtevaartuig)

Down als locatie

Downing Street

de premier, regering of politiek van het Verenigd Koninkrijk (naar Downing Street 10 in Londen, waar de premier woont; vgl. het Torentje, Den Haag, de Wetstraat, Brussel, het Kremlin, Washington)

downtown

in de binnenstad

down-under

in Australië, Nieuw-Zeeland of elders in Oceanië

Downing Street

Uitdrukkingen met down

down gaan

buiten werking raken of bewusteloos raken

down the drain

door het putje, gezegd van iets wat verloren gaat

een trip down memory lane

gezamenlijk herinneringen ophalen, al dan niet op de daarmee verbonden nostalgische plek

buttondown-overhemd
Een buttondown overhemd.

Overige woorden met down

buttondown

een buttondown overhemd: waarvan de boordpunten met een knoopje worden vastgezet

de countdown

het aftellen

de downburst

valwind, neerwaartse koude luchtstroming bij een hevige bui

downdaten

(jij downdatet, downdatete, gedowndatet) een relatie aangaan met iemand die een (veel) lagere opleiding of sociale status heeft (zie het ANW)

downgraden

(jij downgradet, downgradede, gedowngraded) op een lager peil brengen

downplayen

(jij downplayt, downplayde, gedownplayd) afzwakken, doelbewust als minder belangrijk voorstellen

downscalen

(jij downscalet, downscalede, gedownscaled) afschalen

downshiften

(jij downshift, downshiftte, gedownshift) terugschakelen; het rustiger aan gaan doen

de downshifter

iemand die een stap terug zet in z’r carrière

de lockdown

het geheel of gedeeltelijk sluiten van ruimtes of gebieden en/of beperken van bewegingsvrijheid

de meltdown

wat er gebeurt bij een kernramp; totale ineenstorting van bijv. beurs of economie; mentale uitbarsting of ineenstorting

de shakedown

zwaar verhoor

de showdown

directe confrontatie; aan de orde stellen van een probleem of conflict

de shutdown

volledige uitschakeling of stillegging (o.a. bekend van Amerikaanse overheid)

de sitdown, sitdownactie, sitdownstaking

zittend protest, zitstaking

top-down

hiërarchisch georganiseerd, van bovenaf bepaald

meltdown
Hier wil je geen meltdown.
Deel op facebook
Deel op twitter
Deel op linkedin
Deel op whatsapp

4 reacties op “Down in de lockdown: down-woorden in het Nederlands”

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar top

Meer weten over het Nederlands?

Wouter van WingerdenAbonneer je op de nieuwsbrief van Doet iets met taal. Zes keer per jaar leerzame en opvallende artikelen over taal van mij en anderen. Gratis, en uitschrijven kan natuurlijk op elk moment.

Welkom! Wouter van Wingerden